Η γιορτή του Χανουκά, Δήμητρα Παναγιωτίδου

Το έκθεμα από το Εβραϊκό Μουσείο (που αποτελεί σιωπηλό μάρτυρα της εβραϊκής παρουσίας, που κάποτε γέμιζε τους δρόμους της Θεσσαλονίκης) το οποίο μου προκάλεσε εντύπωση και αποφάσισα να αναδείξω, είναι αυτό που σχετίζεται με την εβραϊκή γιορτή Χανουκά.

Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης αποτελούσαν πληθυσμιακή και πολιτιστική μειονότητα, που διέφερε από τις υπόλοιπες εθνοτικές μειονότητες, καθώς δεν εξέφραζε πολιτικές και εδαφικές διεκδικήσεις. Αντίθετα, η εβραϊκή κοινότητα προσπαθούσε να ζει, όπου και αν είχε εγκατασταθεί, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της σωστής εβραϊκής συμπεριφοράς, όπως αυτή καθορίστηκε από τη θρησκεία της κατά την πρώτη ακόμα διασπορά[1]. Έτσι, συνέχισαν να γιορτάζουν στη Θεσσαλονίκη τη γιορτή του Χανουκά, που καθιερώθηκε από τον Γεουντά τον Μακκαβαίο.

Μ’ αυτή τη γιορτή οι Εβραίοι γιόρταζαν τον εξαγνισμό του Ναού του Σολομώντα ύστερα από τη νίκη των Σελευκιδών και τον διωγμό τους από τη χώρα. Όταν επέστρεψαν στον ναό τους, βρήκαν μόνο ένα μπουκαλάκι αγνό λάδι, που δεν είχε σπάσει για να ανάψουν το λυχνάρι του ναού, τη μενορά. Το λάδι έφτανε για μία μόνο ημέρα και όμως διήρκεσε για οχτώ ημέρες, όσο χρειάστηκε για να φτιάξουν καινούριο λάδι και να το φέρουν από την Ιερουσαλήμ. Αυτό το συμβάν αποτέλεσε την αφορμή για την παράδοση να ανάβουν κεριά στη γιορτή του Χανουκά (γιορτή των φώτων, γιορτάζεται στις 25 του εβραϊκού μήνα Κισλέβ). Το πρώτο βράδυ ανάβεται ένα κερί και κάθε μέρα προστίθεται από ένα μέχρι που το όγδοο βράδυ είναι αναμμένα και τα οχτώ κεριά.

Στην εικόνα διακρίνονται και τα δύο είδη μενορότ που χρησιμοποιούνταν από τους Εβραίους. Η μία ήταν από κασσίτερο και συνηθιζόταν από τον απλό λαό, ενώ η άλλη ήταν από μπρούντζο ή ορείχαλκο, ήταν πιο ακριβή και χρησιμοποιούταν από εύπορες οικογένειες.

---

[1] Ρένα Μόλχο, Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης 1856-1919. Θεμέλιο: Ιστορική βιβλιοθήκη, σ. 22