Το Μαύρο Σάββατο 1942, Βασιλική Κολώνη

Η φωτογραφία που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση από το Εβραϊκό Μουσείο που επισκεφθήκαμε, αναπαριστά τον δημόσιο εξευτελισμό των 9.000 αντρών μεταξύ 18-45 ετών στην πλατεία Ελευθερίας στις 11 Ιουλίου του 1942. Αυτό που μου κίνησε το ενδιαφέρον και με έκανε να ασχοληθώ με μεγαλύτερη προσοχή μ’ αυτό το γεγονός είναι η άγνοια του προαναφερθέντος πληθυσμού όσον αφορά τα δεινά που επρόκειτο να ακολουθήσουν. Τα βασανιστήρια που αναγκάστηκαν να υποστούν ήταν ο πρώτος μεγάλος οιωνός για τα χειρότερα που έπονταν.

Τις πρώτες μέρες του Ιουλίου του 1942 δημοσιεύτηκε επίσημη ανακοίνωση της Γερμανικής Στρατιωτικής Διοίκησης Θεσσαλονίκης-Αιγαίου στις εφημερίδες της Θεσσαλονίκης. Στην ανακοίνωση αυτή καλούνταν όλοι οι Ισραηλίτες άντρες, ηλικίας 18-45 ετών να παρουσιαστούν το πρωί του Σαββάτου 12 Ιουλίου στην πλατεία Ελευθερίας με την απειλή αυστηρών ποινών. Ο στόχος ήταν να καταγραφούν ο διαθέσιμος αριθμός αντρών για καταναγκαστική εργασία. Οι γερμανοί χωροφύλακες της Στρατονομίας αφήνουν ελεύθερα τα μπουλντόκ εναντίον των Ισραηλιτών. Εικόνες βίας κυριάρχησαν με τους ανθρώπους της Γκεστάπο να δέρνουν αλύπητα όσους κάθισαν να ξεκουραστούν από την πολύωρη αναμονή. Σε άλλους Ισραηλίτες επιβάλλεται η υποχρέωση συνεχής και ακατάπαυστης εκτέλεσης γυμναστικών ασκήσεων με την απειλή ξυλοδαρμού. Άλλες ομάδες Γερμανών υποχρεώνουν Ισραηλίτες σε εκτελέσεις εξευτελιστικών κινήσεων (τούμπες) μπροστά σε Χριστιανούς. Γερμανοί και φωτορεπόρτερ έβγαζαν φωτογραφίες το τραγικό αυτό θέαμα, τις οποίες και δημοσίευσαν την επόμενη μέρα στον ελληνικό Τύπο με προσβλητικές περιγραφές εις βάρος των Ισραηλιτών. Οι Γερμανοί δεν τους επιτρέπουν να καλύπτουν το κεφάλι τους ή να πίνουν νερό παρ’ όλη την πνιγηρή ατμόσφαιρα λόγω ζέστης, τους αναγκάσανε να στέκονται για ώρες κάτω από τον καυτό ήλιο.

Πάντως, είναι άξιο να παρατηρηθεί το γεγονός ότι στην περιπέτεια αυτή της ομαδικής καταγραφής και εξαναγκαστικής συγκέντρωσης για την εργασία 8.000-9.000 Ισραηλιτών Ελλήνων πολιτών, δεν υπήρξε καμία αντίδραση από τους χριστιανούς, τις κρατικές και τις τοπικές αρχές. Μετά την ολοκλήρωση της εγγραφής, τέσσερις χιλιάδες (4000) από αυτούς οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία, όπου διατάχθηκαν να κατασκευάσουν ένα δρόμο για τους Γερμανούς, που θα συνέδεε τη Θεσσαλονίκη με την Κατερίνη και τη Λάρισα, μια περιοχή γεμάτη με ελονοσία.