Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης-θύματα του Ολοκαυτώματος (1943-1944), Αντωνία Γκανάτσα

Σε όλα τα μαθητικά και φοιτητικά μας χρόνια το μάθημα της ιστορίας ήταν γεμάτο αριθμούς. Πόσοι πήραν μέρος εκεί, πόσοι σώθηκαν, πόσα ήταν τα θύματα… Οι αριθμοί αυτοί είναι κάτι τόσο συνηθισμένο πια, που δεν σκέφτηκα ποτέ πόσοι πραγματικά ήταν αυτοί οι άνθρωποι και τι σημαίνει αυτός ο αριθμός. Αυτό που μου έκανε, λοιπόν, εντύπωση στο Εβραϊκό μουσείο ήταν το τεράστιο μάρμαρο στο οποίο ήταν χαραγμένα τα ονόματα των θυμάτων του Ολοκαυτώματος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Ενώ ένας αριθμός είναι τόσο απρόσωπος, το να βλέπω χαραγμένα τα ονόματα όλων αυτών των ανθρώπων με ξάφνιασε και με έκανε να σκεφτώ. Μου φάνηκαν τόσα πολλά, που αναρωτήθηκα αν ήταν μόνο τα θύματα της Θεσσαλονίκης ή και κάποιας άλλης περιοχής. Τελικά, ήταν μόνο της Θεσσαλονίκης.

Στις 15 Μαρτίου του 1943 αναχωρεί από τη Θεσσαλονίκη το πρώτο τρένο με προορισμό τα στρατόπεδα του Άουσβιτς και Μπιρκενάου ενώ ήδη 2 μήνες νωρίτερα οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης έχουν υποχρέωση να φορούν το κίτρινο αστέρι και να κατοικούν μόνο σε συγκεκριμένες περιοχές της πόλης. Ακολούθησαν άλλες 18 αποστολές με αποτέλεσμα μέχρι τον Αύγουστο του 1943 να έχουν μεταφερθεί σχεδόν όλοι οι Εβραίοι της πόλης. Δεν έλειψαν και περιπτώσεις όπου χριστιανοί προσπάθησαν να κρύψουν και να σώσουν κάποιους Εβραίους. Ένας από αυτούς τους ανθρώπους ήταν και ο ίδιος ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος. Οι ελάχιστοι Εβραίοι που σώθηκαν μ’ αυτόν τον τρόπο επέστρεψαν στη Θεσσαλονίκη μετά την απελευθέρωσή της, τον Οκτώβριο του 1944 και μαζί μ’ αυτούς που επέστρεψαν από τα στρατόπεδα προσπάθησαν να ανοικοδομήσουν μια καινούρια ζωή. Πολλοί, βέβαια, δεν παρέμειναν στη Θεσσαλονίκη.

Από τους 46.091 Θεσσαλονικείς Εβραίους που μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, επέστρεψαν μόνο 1950, δηλαδή ένα ποσοστό 4% περίπου.