Mεζουζά, Καλλιόπη Καρακατσάνη

«..γράψετε αὐτὰ ἐπὶ τὰς φλιὰς τῶν οἰκιῶν ὑμῶν καὶ τῶν πυλῶν ὑμῶν» Δευτ 6:9

Με αφορμή το στίχο αυτό της Παλαιάς Διαθήκης δημιουργήθηκε στην εβραϊκή παράδοση  το έθιμο της τοποθέτησης της Μεζουζά στα δοκάρια των θυρών, και μάλιστα σε διαγώνια θέση που δηλώνει την αίσθηση της ισορροπίας. Η Μεζουζά είναι ένα κομμάτι παπύρου στο οποίο αναγράφονται με συγκεκριμένο τρόπο οι εντολές που αναφέρονται στο χωρίο του Δευτερονομίου και καλύπτεται από μία θήκη. Στην εξωτερική θήκη αυτή αναγράφεται και η λέξη «Σσιν» που αντιπροσωπεύει το όνομα του Θεού «Σαντάι».

Στην είσοδο της Συναγωγής των Μοναστηριωτών δίπλα στην ξύλινη πόρτα με το χαραγμένο άστρο του Δαυίδ βρίσκεται, όπως είναι φυσικό, μία Μεζουζά. Για τους Εβραίους αυτό δηλώνει την παρουσία του Δημιουργού και την προστασία που σαν ασπίδα σκεπάζει αυτούς που βρίσκονται στο χώρο, γι αυτό και δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στο να παραμένει η Μεζουζά κασσέρ με συχνούς ελέγχους. Μάλιστα, υπάρχει η συνήθεια κατά την έξοδο από το χώρο να ασπάζονται τη Μεζουζά και να προσεύχονται.

Πηγές: chabad of Greece

Μεζουζά (mezuzah), Ευγενία Σειρά

Από την επίσκεψή μας στην εβραϊκή συναγωγή των Μοναστηριωτών αυτό που μου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση ήταν ένα αντικείμενο το οποίο βρισκόταν στην πόρτα της εισόδου. Το αντικείμενο αυτό στον Ιουδαϊσμό ονομάζεται μεζουζά (mezuzah). Μια μεζουζά αποτελεί ένα κομμάτι της περγαμηνής στο οποίο είναι χαραγμένοι στίχοι από την Τορά. Οι στίχοι αυτοί αποτελούν την προσευχή “Shema Yisrael”. Η μεζουζά λειτουργεί ως φυλαχτό και συνήθως οι πιστοί διαβάζουν την προσευχή κάθε φορά που περνούν από την πόρτα. Μ’ αυτό τον τρόπο εκφράζουν την πίστη τους στο Θεό ο οποίος τους προστατεύει. Μια μεζουζά τοποθετείται στις θύρες για να εκπληρώσει τη Βιβλική Εντολή. Σύμφωνα με το εβραϊκό δίκαιο μια μεζουζά πρέπει να τοποθετείται στις θύρες ενός νοικοκυριού αλλά και στις Συναγωγές και τοποθετείται στη δεξιά πλευρά πάνω στο κάσωμα της πόρτας. Βέβαια, ορισμένοι Εβραίοι θεωρούν ότι πρέπει να τοποθετείται σε κάθε πόρτα ενός σπιτιού.

Συναγωγή Μοναστηριωτών

Από την επίσκεψη μας στη  Συναγωγή Μοναστηριωτών προτίμησα να γράψω για την ιστορία της συναγωγής. Βρίσκεται στην οδό Συγγρού 35 και αποτελεί σήμερα τη σημαντικότερη συναγωγή της Θεσσαλονίκης. Οι εργασίες ανοικοδόμησης ξεκίνησαν το 1925 και ολοκληρώθηκαν δύο χρόνια αργότερα το 1927 όπου και εγκαινιάστηκε από τον τότε τοποτηρητή της Αρχιρραβινείας Θεσσαλονίκης Χάϊμ Ραφαέλ Χαμπίμπ. Η συναγωγής ήταν δωρεά της Ίντας Αροέστη στη μνήμη του συζύγου της Ισαάκ. Στην ανέγερσή της συνέβαλλαν, επίσης, με δωρεές και οι οικογένειες που κατάγονταν από το Μοναστήρι (Bitola) της Γιουγκοσλαβίας και είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη μετά τους Βαλκανικούς πολέμους. Κατά την περίοδο της Κατοχής η συναγωγή αποτελούσε το κεντρικό σημείο του γκέτο που είχε δημιουργηθεί στη Θεσσαλονίκη και χρησιμοποιήθηκε από τον Ερυθρό Σταυρό ως αποθήκη. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος δεν καταστράφηκε αλλά αντίθετα διατηρήθηκε σε καλή κατάσταση. Τον Νοέμβριο του 1944, οι ελάχιστοι Εβραίοι που είχαν διασωθεί από το Ολοκαύτωμα βρήκαν καταφύγιο στο κτίριο. Με την επιστροφή των επιζώντων από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, η εβραϊκή κοινότητα αναδιαμορφώθηκε από την αρχή και η Συναγωγή Μοναστηριωτών αποτέλεσε την κεντρική συναγωγή του εβραϊκού πληθυσμού της πόλης. Τον Ιούνιο του 1978 η συναγωγή υπέστη σοβαρές καταστροφές από το μεγάλο σεισμό και αναστηλώθηκε. Σήμερα συνεχίζει τη λειτουργία της εξυπηρετώντας τις θρησκευτικές ανάγκες του εβραϊσμού της Θεσσαλονίκης.

Μεζουζά (mezuzah), Αγνή Μεταξά

Από την επίσκεψή μας στην εβραϊκή συναγωγή των Μοναστηριωτών αυτό που μου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση ήταν ένα αντικείμενο το οποίο βρισκόταν στην πόρτα της εισόδου. Το αντικείμενο αυτό στον Ιουδαϊσμό ονομάζεται μεζουζά (mezuzah). Μια μεζουζά αποτελεί ένα κομμάτι της περγαμηνής στο οποίο είναι χαραγμένοι στίχοι από την Τορά. Οι στίχοι αυτοί αποτελούν την προσευχή “Shema Yisrael”. Η μεζουζά λειτουργεί ως φυλαχτό και συνήθως οι πιστοί διαβάζουν την προσευχή κάθε φορά που περνούν από την πόρτα. Μ’ αυτό τον τρόπο εκφράζουν την πίστη τους στο Θεό ο οποίος τους προστατεύει. Μια μεζουζά τοποθετείται στις θύρες για να εκπληρώσει τη Βιβλική Εντολή. Σύμφωνα με το εβραϊκό δίκαιο μια μεζουζά πρέπει να τοποθετείται στις θύρες ενός νοικοκυριού αλλά και στις Συναγωγές και τοποθετείται στη δεξιά πλευρά πάνω στο κάσωμα της πόρτας. Βέβαια, ορισμένοι Εβραίοι θεωρούν ότι πρέπει να τοποθετείται σε κάθε πόρτα ενός σπιτιού. Σήμερα, μια μεζουζά μπορεί να είναι κατασκευασμένη από διάφορα υλικά όπως ασήμι, ξύλο, πέτρα κ.λπ. ακόμη, στο εμπόριο κυκλοφορούν πολλές μεζουζά στις οποίες υπάρχει αντίγραφο των στίχων της προσευχής  φωτοτυπημένο όμως σε απλό χαρτί. Σ’ αυτή την περίπτωση η μεζουζά δεν θεωρείται κασέρ (kosher). Για να θωρηθεί μια μεζουζά κασέρ πρέπει να είναι φτιαγμένη από περγαμηνή, ενώ παράλληλα το κείμενο πρέπει να είναι χειρόγραφο και συγκεκριμένα να έχει γραφτεί από ειδικό γραφέα (sofer).

Οι Δέκα Εντολές (Κιβωτός της Διαθήκης), Μαρία Παρδάλα

Κατά την επίσκεψή μας στην Συναγωγή των Μοναστηριωτών, μία από τις δύο συναγωγές που διατηρεί η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης, διέκρινα τις πέτρινες πλάκες, όπου ήταν γραμμένες οι Δέκα Εντολές στο πιο ψηλό και κεντρικό σημείο, πάνω από την Κιβωτό (Εχάλ).

Σύμφωνα με την Αγία Γραφή, η Κιβωτός της Διαθήκης, η οποία ονομάζεται και «Κιβωτός του Μαρτυρίου», ήταν ένα ιερό κιβώτιο, μέσα στο οποίο φυλάσσονταν οι Δέκα Εντολές που είχε παραδώσει ο Κύριος, για δεύτερη φορά, στον Μωυσή και αποτελούσαν το «Μαρτύριον», δηλαδή τη μαρτυρία-απόδειξη της συμφωνίας ή της διαθήκης του Θεού με τους ανθρώπους. Ήταν μια ένδειξη της παρουσίας του Κυρίου ανάμεσα στον λαό του Ισραήλ και επικοινωνούσε μαζί τους, παρέχοντας συγκεκριμένες εντολές και κατευθύνσεις όταν ήταν απαραίτητο. 

Συναγωγη: εβραϊκά τελετουργικά, Μαρία Ανδριώτου

Κατά την επίσκεψη στην εβραϊκή συναγωγή πληροφορηθήκαμε για μερικές  από τις τελετές που τελούνται σε μία εβραϊκή συναγωγή.

ΠΡΟΣΕΥΧΗ

Οι Εβραίοι για να κάνουν προσευχή πρέπει να είναι τουλάχιστον 10 ενήλικοι άντρες. Η προσευχή γίνεται 3 φορές την ημέρα πρωί, απόγευμα βράδυ: Σαγρίθ (η πρωινή θυσία και προσευχή), Μίνχα (η απογευματινή θυσία), Αρβίθ (η βραδινή προσευχή). Η Σσεμονά Εσρέ είναι η κεντρική προσευχή στις τρεις καθημερινές λειτουργίες (όρθια στάση με ευλογίες).

ΓΑΜΟΣ

Ένας εβραϊκός γάμος είναι άκρως συμβολικός και πίσω από κάθε μικρή χειρονομία βρίσκεται ένα βαθύτερο νόημα. Η νύφη (kallah) και ο γαμπρός (Chatan) μετά το τελετουργικό λουτρό της νύφης, που ονομάζεται Mikvah, το οποίο συμβολίζει την πνευματική κάθαρση και την υπογραφή της ketubah (η σύμβαση αυτή θέτει ρητά τα καθήκοντα και τις ευθύνες του ζευγαριού και είναι γραμμένη σε μια αποκλειστικά διακοσμημένα περγαμηνή). 

Το αστέρι του Δαυίδ στη διακόσμηση της Συναγωγής Μαρία Μπέμπη

Ολοκληρώνοντας την επίσκεψή μας στη συναγωγή, αυτό που μου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση ήτα το άστρο του Δαυίδ, ως κυρίαρχο στοιχείο στη διακόσμηση της. Ρωτώντας ενημερωθήκαμε ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες για τον διάκοσμο παρά μόνο κάποιοι που αφορούν την τοποθέτηση ιερών αντικειμένων και το προσανατολισμό τους. Το Άστρο του Δαβίδ, όπως αποκαλείται το εξάγωνο άστρο, είναι ένα σχήμα που φαίνεται να αποτελείται από δύο τρίγωνα, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο γράμματα Δ πλεγμένα μεταξύ τους. Μερικοί ερευνητές έχουν θεωρητικολογήσει ότι το αστέρι του Δαβίδ αντιπροσωπεύει το αστρολογικό διάγραμμα κατά την διάρκεια της γέννησης του Δαβίδ ή ως βασιλιά. Το αστέρι του Δαβίδ είναι επίσης γνωστό ως «αστέρι του βασιλιά» στους αστρολογικούς κύκλους, και ήταν αναμφισβήτητα ένα σημαντικό αστρολογικό σύμβολο στο ζωροαστρισμό. 

Πεντάτευχος, Δήμητρα Παναγιωτίδου

Στο πλαίσιο του μαθήματος «Η Διδασκαλία του Ολοκαυτώματος στη Δευτεροβάθμια Εκπαί-δευση» επισκεφθήκαμε τη Συναγωγή Μοναστηριωτών στην οδό Συγγρού 35, στη Θεσσαλονίκη. Αυτό που μου κίνησε περισσότερο το ενδιαφέρον μέσα στο χώρο της Συναγωγής ήταν η Πεντάτευχος (Τορά), που αναφέρεται στα πέντε πρώτα βιβλία της Εβραϊκής Βίβλου ή αλλιώς Τανάκ και της χριστιανικής Παλαιάς Διαθήκης, που περιέχεται στην Αγία Γραφή. Για πρακτικούς λόγους το έργο χωρίστηκε σε πέντε σχεδόν ισομεγέθη βιβλία και έτσι προέκυψε η «πεντάτευχος».

Συναγωγή Μοναστηριωτών Θεσσαλονίκης, Χαρά Νέτου-Κανδυλίδου

Συναγωγή σημαίνει συνάθροιση (στα εβραϊκά beth knesset, δηλαδή οίκος συνέλευσης) και αποτελεί τον τόπο συγκέντρωσης και λατρείας της ιουδαϊκής θρησκείας. Στην εικόνα παρατηρούμε τη συναγωγή Μοναστηριωτών, που ξεκινά τη μακρά ιστορία της στα 1927, επιζεί κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου οπότε αποτελεί κέντρο του εβραϊκού ghetto της Θεσσαλονίκης και ακολουθώντας τον εκτοπισμό των Εβραίων, μετατρέπεται σε αποθήκη του Ερυθρού Σταυρού και, στη συνέχεια, σε καταφύγιο των ελάχιστων διασωθέντων του Ολοκαυτώματος. Εξακολουθεί να λετουργεί έως σήμερα έχοντας παύσει για ένα διάστημα τις λειτουργίες της στα 1978 εξαιτίας σοβαρών καταστροφών που προκάλεσε ο μεγάλος σεισμός που έπληξε την πόλη.

Κιβωτός (Εχάλ), Μαρία Λαφάρα

Την Τετάρτη 11/11/205, στο πλαίσιο του μαθήματος για τη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος, είχαμε την ευκαιρία να επισκεφτούμε τη Συναγωγή των Μοναστηριωτών, μία από τις δύο συναγωγές που διατηρεί η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης.

Από την πρώτη στιγμή διέκρινα τη λιτότητα του εσωτερικού της Συναγωγής, την οποία δεν συναντάμε στις Χριστιανικές Εκκλησίες, όντας αγιογραφημένες στις περισσότερες επιφάνειές τους. Έτσι, ξεχώρισα τον εντυπωσιακό τοίχο στην ανατολική πλευρά της Συναγωγής, όπου βρίσκεται η Αγία Κιβωτός ή αλλιώς Εχάλ. Σε κάθε συναγωγή, η Κιβωτός εντοπίζεται πάντα ανατολικά, για να βλέπει προς την Ιερουσαλήμ. Πρόκειται για μια ξύλινη κατασκευή, όπου μέσα φυλάσσονται οι περγαμηνές του Νόμου (Σεφέρ Τορά), που είναι το βιβλίο διδασκαλίας και περιέχει τους Νόμους του Μωυσή. Είναι χειρόγραφο και καλλιγραφημένο από λόγιους, ενώ η αξία του έγκειται στο γεγονός ότι δεν έχει κανένα απολύτως λάθος. Οι κύλινδροι που περιλαμβάνουν τα βιβλία βρίσκονται σε όρθια θέση και επιτρέπεται να τοποθετούνται επίπεδοι μόνο όταν διαβάζονται πάνω στο Βήμα. Ακριβώς πάνω από τα βιβλία, διακρίνεται το άστρο του Δαβίδ, το σύμβολο της Εβραϊκής θρησκείας. Από μπροστά −ως είθισται− υπάρχει μια κουρτίνα και ένα λυχνάρι, το οποίο είναι πάντα αναμμένο. Το λυχνάρι αυτό, γνωστό ως Νερ Ταμίντ, συμβολίζει την Επτάφωτη Λυχνία (Μενορά) που υπήρχε στο ναό.